ਝਾਂਸੀ, 25 ਅਪ੍ਰੈਲ: ਝਾਂਸੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੰਧ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਥਰ ‘ਤੇ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਝਾਂਸੀ ਕਿਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਰਵਾਜੇ ‘ਤੇ ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਆਪਣੀ ਅਨੋਖੀ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਾਥ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਾਥਾ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਣੇਸ਼ ਮੰਦਰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਵੀ ਅਹਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਿਘਨ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਰਸ਼ਨ-ਪੂਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੰਦਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਗੁੰਬਦ ਵਰਗਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਵਿਆ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
1842 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਗੰਗਾਧਰ ਰਾਵ ਅਤੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਤਾਂਬੇ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ‘ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ’ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਕਿੰਵਦੰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਰਹੱਸ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੰਦਰ 1760 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਾਠਾ ਪੇਸ਼ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਝਾਂਸੀ ਦੇ ਸੁਬੇਦਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਾਵ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਘੁਨਾਥ ਰਾਵ ਨੇਵਲਕਰ, ਜੋ ਨੇਵਲਕਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਨੀਵ ਰੱਖੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੰਦਰ ਅੱਜ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਹਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬਹੁਤ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
–
ਐਮਟੀ/ਏਬੀਐਮ