ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 4 ਜੁਲਾਈ: ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾਮ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਿਸਰਚ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਸਤਿਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਟੈਕਸਾਸ ਏ ਐਂਡ ਐਮ ਹੈਲਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਜਰਨਲ ‘ਨੇਚਰ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਸਤਿਸ਼ਕ ਦੀ ਨਵੀਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਢਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਗਨਿਟਿਵ ਫਲੈਕਸਿਬਿਲਿਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੋਗਨਿਟਿਵ ਫਲੈਕਸਿਬਿਲਿਟੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਲੈਣਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲੈਣਾ। ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਮਸਤਿਸ਼ਕ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਵਰਗੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਟੈਸਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਿਵਰਸਲ ਲਰਨਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਬਦਲ ਗਿਆ।
ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਚੂਹਿਆਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਬਦਲ ਲਿਆ, ਪਰ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਵਾਲੇ ਚੂਹਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉਹੀ ਗਲਤ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਸਨ, ਪਰ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਸਿਰਫ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਸਤਿਸ਼ਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਦੋਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੀਡੀਅਲ ਪ੍ਰੀਫਰੰਟਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਮਸਤਿਸ਼ਕ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ, ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਟ੍ਰੀਏਟਮ ਨਾਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਤੰਤ੍ਰਿਕਾ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲਿਨਰਜਿਕ ਇੰਟਰਨਿਊਰੋਨਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਘਟ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਮਸਤਿਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਿਖਣ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਮਸਤਿਸ਼ਕ ਲਈ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮਸਤਿਸ਼ਕ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਘਟਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਲਦੀ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਜਾਨਵਰਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕਾਫੀ ਉਮੀਦ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਪੈਟਰਨ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣ ਸਕਣਗੇ।