ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 23 ਫਰਵਰੀ: “ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਿਨ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਤੋੜ ਦੇਗਾ।” ਮਿਗੁਏਲ ਹਿਡਾਲਗੋ ਵਾਈ ਕੋਸਟਿਲਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਸਪੇਨ ਦੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। 1810 ਵਿੱਚ ਹਿਡਾਲਗੋ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ “ਗ੍ਰਿਤੋ ਦੇ ਡੋਲੋਰੇਸ” ਵਿਦ੍ਰੋਹ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਬਣਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆੰਦੋਲਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।
ਹਿਡਾਲਗੋ ਦੇ ਬਲਿਦਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਰੁਕਿਆ। ਜੋਸ ਮਾਰੀਆ ਮੋਰੇਲੋਸ ਨੇ ਆੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਆਧਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਕਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਜਨਮਾਸ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ 24 ਫਰਵਰੀ 1821 ਨੂੰ ਮੈਕਸੀਕਨ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਗਸਟਿਨ ਡੀ ਇਤੁਰਬਿਡੇ ਨੇ ਇਗੁਆਲਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ “ਇਗੁਆਲਾ ਯੋਜਨਾ” ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆੰਦੋਲਨ ਲਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਯੋਜਨਾ ਤਿੰਨ ਮੁਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ—ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਮਾਨਤਾ, ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਹੱਕ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ “ਤਿੰਨ ਗਾਰੰਟੀ” ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਇਗੁਆਲਾ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਅਗਸਤ 1821 ਵਿੱਚ ਕੋਰਡੋਬਾ ਦੀ ਸੰਧੀ ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਮਿਲੀ। 27 ਸਤੰਬਰ 1821 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੈਨਾਨੀਆਂ ਦਾ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਤੁਰਬਿਡੇ ਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰਾਜਤੰਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ।
ਇਗੁਆਲਾ ਯੋਜਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਬਲਿਦਾਨ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਇਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ।