ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 5 ਅਗਸਤ: ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰਬੀਆਈ) ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੈ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ (ਪੋਲਿਮਰ) ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦਾ ਟੀਚਾ 2027-28 ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਹੈ।
ਮੌਦ੍ਰਿਕ ਨੀਤੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ, ਆਰਬੀਆਈ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਨੋਟ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ, ਉਪਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ।
ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਬਾਰੇ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ 10 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋਨੋਂ ਮੁੱਲਵਰਗਾਂ ਦੇ 100-100 ਕਰੋੜ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਟਿਕਾਊਪਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦਾ ਅੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਆਰਬੀਆਈ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲਵਰਗ ਦੇ ਨੋਟ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਜਲਦੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ‘ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮੀ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਵਿੰਡੋ ਸਮੇਤ ਕਈ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੀਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜਾਲਸਾਜ਼ੀ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਾਗਜ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਂਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗ ਸੰਬੰਧੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਉਪਯੋਗ ‘ਤੇ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
–
ਡੀਐਸਸੀ