ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਮਾਰਚ 25: ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰਹੱਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹਨ। ਐਸਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਾਮੁੱਕਲੇ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੋਖੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦਾਰ ਟ੍ਰੈਵਰਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਸਿਢ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਪੂਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਢੇਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ‘ਕਪਾਸ ਦਾ ਮਹਲ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਮੁੱਕਲੇ ਦੀਆਂ ਇਹ ਚਿੱਟੀਆਂ ਸਿਢ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਲ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਹਨ। ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੈਗਮਾ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋ ਕੇ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਦੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਖਣਿਜ ਜਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਰਟਾਈਨ ਪੱਥਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਗਰਮ ਝਰਣਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਲੂਟੋ (ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ) ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਇਨਸਾਨ ਅਕਸਰ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ‘ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 19 ਤੋਂ 57 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਰਮਲ ਪੂਲਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਰੋਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹਿਅਰਾਪੋਲਿਸ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਨੇਸਕੋ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰੋਹਰ ਸਥਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਪੂਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਟੁੱਟੇ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋਕ ਤੈਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਕੰਪ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕੀ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਨਾਸਾ ਦੇ ਟੇਰਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ ਐਸਟਰ ਸੈਂਸਰ ਨੇ 25 ਮਈ 2021 ਅਤੇ 9 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਐਸਟਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਮੁੱਕਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਵਰਟਾਈਨ ਦਾ ਜਮਾਵ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6 ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਪਲਾਇਸਟੋਸੀਨ ਯੁਗ ਤੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਵੱਧਤਰ ਚਿੱਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪਿਛਲੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਿਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਜੋ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝਰਣੇ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਰਟਾਈਨ ਪੂਲ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਵਸਥਾ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲਾਉਡਿਕੀਆ ਭੂਕੰਪ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਭੂਕੰਪ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭੂ-ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਨਵੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਰਟਾਈਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਝਰਣਿਆਂ ਤੋਂ ਕੈਲਸਾਈਟ ਟ੍ਰੈਵਰਟਾਈਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਛਿਦਰਪੂਰਕ ਟੂਫਾ ਜਮਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭੂ-ਰਾਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਇਸਟੋਸੀਨ ਯੁਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ।
–
ਐਮਟੀ/ਏਐਸ