ਦੇਵਭੂਮੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜੌਨਸਾਰ-ਬਾਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਲਾਖਾਮੰਡਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਬਾਰੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਨੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਐਕਸ’ ‘ਤੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ, “ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਲਾਖਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਪਮ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇਹ ਮੰਦਰ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਭੂਮੀ ‘ਤੇ ਕਈ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਵਿਤਰ ਸ਼ਰਾਵਣ ਮਾਸ ‘ਤੇ ਦੇਵਭੂਮੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਆਗਮਨ ‘ਤੇ ਇਸ ਪਾਵਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜਰੂਰ ਕਰੋ।”
ਇਹ ਮੰਦਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਅਗਿਆਤਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਲਾਖਾਮੰਡਲ ਸਥਿਤ ਲਾਖੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਦੁਆਰਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਹੱਥ ਕਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲਾਖੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ 12-13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ।
ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਪਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਸ ‘ਤੇ ਪਵਿਤਰ ਜਲ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾਜਲ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰਹੱਸ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਿਆ।
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਜਲਾਉਣ ਲਈ ਲਾਖਾਗ੍ਰਿਹ (ਲਾਖ ਦਾ ਘਰ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਖਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਫਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਾਂਡਵ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ‘ਚਕ੍ਰਨਗਰੀ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਚਕਰਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਖਾਮੰਡਲ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਨੋਲ, ਥੈਨਾ ਅਤੇ ਮੈੰਦਰਥ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਰਹਿਆ ਹੈ।
–
ਐਨਐਸ/ਪੀਐਮ