ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਮਾਰਚ 30: ਭਾਰਤੀ ਨੌਸੇਨਾ ਨੇ ਨੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਯੁੱਧ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। 30 ਮਾਰਚ ਦਾ ਦਿਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਨੌਸੇਨਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੌਂਪੇ ਗਏ। ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਗਾਰਡਨ ਰੀਚ ਸ਼ਿਪਬਿਲਡਰਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (ਜੀ.ਆਰ.ਐੱਸ.ਈ.) ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਈਡਿਡ ਮਿਸਾਈਲ ਫ੍ਰਿਗੇਟ, ਦੂਜਾ ਐਂਟੀ-ਸਬਮਰੀਨ ਵਾਰਫੇਅਰ ਕ੍ਰਾਫਟ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਰਵੇ ਵੈਸਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਨੀਲਗਿਰੀ ਕਲਾਸ ਦਾ ਐਡਵਾਂਸਡ ਗਾਈਡਿਡ ਸਟੇਲਥ ਫ੍ਰਿਗੇਟ ‘ਤਾਰਾਗਿਰੀ’ ਨੌਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 3 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮੀਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਇਸਨੂੰ ਨੌਸੇਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਗੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜੀ.ਆਰ.ਐੱਸ.ਈ. ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 17ਏ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੰਜਵਾਂ ਗਾਈਡਿਡ ਸਟੇਲਥ ਫ੍ਰਿਗੇਟ ‘ਦੂਨਾਗਿਰੀ’ ਵੀ ਨੌਸੇਨਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਨੌਸੇਨਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਨਵੇਂ ਯੁੱਧ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੇਗੀ। ‘ਦੂਨਾਗਿਰੀ’ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਦੂਨਾਗਿਰੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਲੀੰਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਫ੍ਰਿਗੇਟ ਸੀ ਅਤੇ 5 ਮਈ 1977 ਤੋਂ 10 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਤੱਕ ਨੌਸੇਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ।
ਇਹ ਪਿਛਲੇ 16 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨੌਸੇਨਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਪੀ17ਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਯੁੱਧ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ 93 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 80 ਮਹੀਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 17ਏ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੱਤ ਨੀਲਗਿਰੀ ਕਲਾਸ ਫ੍ਰਿਗੇਟ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਨੀਲਗਿਰੀ ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਹਿਮਗਿਰੀ ਅਤੇ ਉਦਯਗਿਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਰਾਗਿਰੀ ਦੀ ਵਾਰੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰੇ ਫ੍ਰਿਗੇਟ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਮਿਸਾਈਲ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ, ਜੋ ਐਂਟੀ-ਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਰਫੇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ: ‘ਬਰਾਕ-8’ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਈਲ, ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਗਨ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਟਾਰਪੀਡੋ ‘ਵਰੁਣਾਸ਼ਤਰ’, ਐਂਟੀ-ਸਬਮਰੀਨ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਸੋਨਾਰ, ਕੰਬੈਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਮਲਟੀ-ਫੰਕਸ਼ਨ ਰਡਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਇਹ ਫ੍ਰਿਗੇਟ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੈਲਿਕਾਪਟਰਾਂ ਲਈ ਹੈਂਗਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ੍ਰਿਗੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 75% ਉਪਕਰਨ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਹਨ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵੀ ਨੌਸੇਨਾ ਦੇ ਵਾਰਫੇਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 6700 ਟਨ ਭਾਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ 30 ਨੌਟਿਕਲ ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪਨਡੁਬੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਨੌਸੇਨਾ ਨੇ ਏਐਸਡਬਲਿਊ (ਐਂਟੀ-ਸਬਮਰੀਨ ਵਾਰਫੇਅਰ) ਸ਼ੈਲੋ ਵਾਟਰ ਕ੍ਰਾਫਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2019 ਵਿੱਚ 16 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕੰਟਰੈਕਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 8 ਕੋਚਿਨ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 8 ਜੀ.ਆਰ.ਐੱਸ.ਈ. ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜੀ.ਆਰ.ਐੱਸ.ਈ. ਨੇ ‘ਅਗਰੇ’ ਨੂੰ ਨੌਸੇਨਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਅਰਨਾਲਾ, ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਅੰਦ੍ਰੋਤ, ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਮਾਹੇ ਅਤੇ ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਅੰਜਦੀਪ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਕ੍ਰਾਫਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ ਐਂਟੀ-ਸਬਮਰੀਨ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚਰ, ਲਾਈਟਵੇਟ ਟਾਰਪੀਡੋ, 30 ਮੀਮੀ ਨੈਵੀ ਗਨ, ਹਲ-ਮਾਊਂਟਡ ਸੋਨਾਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀਏਬਲ ਡੈਪਥ ਸੋਨਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ। ਇਹ 25 ਨੌਟਿਕਲ ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 3300 ਕਿਮੀ ਤੱਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਟ ਤੋਂ 100–150 ਨੌਟਿਕਲ ਮੀਲ ਤੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪਨਡੁਬੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਰਵੇ ਕਰਨਾ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਵੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਲਈ ਚਾਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਨੌਸੇਨਾ ਨੇ 30 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਸਰਵੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕੰਟਰੈਕਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਸੰਧਿਆਕ ਅਤੇ ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਨੈਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਈ.ਐਨ.ਐੱਸ. ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਨੌਸੇਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਰਵੇ ਵੈਸਲ ‘ਸੰਸ਼ੋਧਕ’ ਵੀ ਨੌਸੇਨਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਹੇਠਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਕਹੀਂ ਗਹਿਰਾਈ ਵੱਧ, ਕਹੀਂ ਘੱਟ। ਸੁਨਾਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਾਅ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਖਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਮੈਪ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸਰਵੇ ਜਹਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਰੂਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਪ (ਚਾਰਟ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੀ.ਆਰ.ਐੱਸ.ਈ., ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੱਗਰੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਹੈ।
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਨੌਸੇਨਾ ਦੇ ਨੌਸੇਨਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 110 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਲਗਭਗ 3800 ਟਨ ਹੈ। ਦੋ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵੈਸਲ 25 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 18 ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਪਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗਾ।
–
ਡੀਐਸਸੀ