ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, 8 ਮਾਰਚ: ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਚਾਬਹਾਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਵੱਡੇ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਇਰਾਨ ਪ੍ਰੋਸਪਰਿਟੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੇਜ਼ ਬੁਕਲਿਟ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਸ਼ਨਲ ਸਰਕਾਰ ਇਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਿਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸਥਿਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
178 ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸਾਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬੈਨ ਅਤੇ ਆਇਸੋਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਪਾਰ ਲਿੰਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰਿਆ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਤਟ ‘ਤੇ ਚਾਬਹਾਰ ਪੋਰਟ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਹੱਬ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਲਈ, ਇਸ ਪੋਰਟ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸੈਂਟਰਲ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਿਕ ਗੇਟਵੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੱਸਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕਦੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਊਰਜਾ ਆਯਾਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਇਰਾਨ ‘ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਭਾਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆਈ।
ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਥੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਹੱਬ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਰਾਨ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗਲੋਬਲ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਧਾਰਨ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਰਥਿਕ ਸਾਥੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗੀ।
ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੇਤ ਪੜੋਸੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਾਵ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਕਾਊਂਟਰ ਟੇਰਰਿਜ਼ਮ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਸ-ਬਾਰਡਰ ਉਗਰਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਿਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ।
ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੇਜ਼ਾ ਪਹਲਵੀ ਲਗਭਗ 1978 ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੇਜ਼ਾ ਪਹਲਵੀ ਇਰਾਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰੂਪਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਟੈਕਨੋਕ੍ਰੈਟਸ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਮੁਦਾਇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਹਲਵੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਠੀਕ ਕਰਨ, ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਰੋਡਮੈਪ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਇਰਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟੇਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰਿਆ ਸੰਬੰਧ ਸਧਾਰਨ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਚੌਰਾਹੇ ਬਣਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਚਾਬਹਾਰ ਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਬਿਹਿਸ਼ਤੀ ਟਰਮੀਨਲ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਗਭਗ 12 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਯੂਰੋਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰ ਰੂਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਰਾਨ ‘ਤੇ ਲਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਬਦਲਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਚਾਬਹਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਊਰਜਾ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਇਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਅਕੇਲੇਪਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋਵੇਗਾ।
–
ਕੇਕੇ/ਏਐਸ