ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਫਰਵਰੀ 10: ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪਤਰਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਰਿਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯੁਗਾਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਪਤਰਸ਼ੀ ਹਨ ਕਸ਼ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਗੌਤਮ, ਜਮਦਗ੍ਨਿ ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ਼। ਇਹ ਸੱਤ ਗੁਰੂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਦੇ ਰਹੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਨ ਕਸ਼ਯਪ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤ੍ਰਿ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਨੁਸੂਯਾ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੱਤਾਤਰੇਯ ਤ੍ਰਿਦੇਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤ੍ਰਿ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਧਨਾ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਕੁਲਗੁਰੂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਆਦਰਸ਼ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਰਾਜਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਧਾ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਹਿਲਿਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਧੈਰਜ ਅਤੇ ਛਮਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਗੌਤਮ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਮਦਗ੍ਨਿ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸਵਭਾਵ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ ਭਾਰਦਵਾਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਦਵਾਜ਼ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ ਸੋਚਣ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਨਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸੱਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਨੀਯ ਅਤੇ ਆਦਰਨੀਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
–
ਪੀ.ਆਈ.ਐਮ/ਏ.ਬੀ.ਐਮ